mamy już sfilmowane 17 ciekawych miejsc
Zaproponuj
miejsce
zapraszamy
Zabytki z powietrza / dronaZABYTKITurystyka z powietrza / dronaTURYSTYKAKościoły z powietrza / dronaKOŚCIOŁYRuiny z powietrza / dronaRUINYHotele z powietrza / dronaHOTELEMiasta z powietrza / dronaMIASTAWsie z powietrza / dronaWSIERóżne z powietrza / dronaINNE

Pałac Potockich w Międzyrzecu Podlaskim

lokalizacja: Międzyrzec Podlaski (woj. lubelskie)   ::   dodano: 2017-10-21 12:00:00   ::   wyświetlono: 864 razy
poleć film:
Zespół pałacowo-parkowy w Międzyrzecu Podlaskim usytuowany jest przy ul. Lubelskiej. Został założony w I połowie XVII wieku na tzw. Nowym Mieście. Na przestrzeni lat Zespół ulegał licznym przeobrażeniom, na które niebagatelny wpływ mieli kolejni jego właściciele, wywodzący się ze znanych rodów: Tęczyńskich, Daniłowiczów, Sieniawskich, Denhoffów, Czartoryskich, Potockich oraz pracujący dla nich wybitni architekci tacy, jak Christian Piotr Aigner, Franciszek Maria Lanci, Antoni Dygat. Zachodzące zmiany dotykały zarówno pałacu, jak i parku. Pałac pierwotnie drewniany, wzniesiony w XVII wieku dla Tęczyńskich w pobliżu Krzny Południowej, przy obszernym dziedzińcu, otoczony był ogrodem w stylu szachownicowego otwartego. W 1704 r. dobra międzyrzeckie przejęła Elżbieta Sieniawska i powierzyła modernizację ogrodów Janowi Baptyście Kendlowi. Prace przy realizacji tego zamierzenia trwały do 1723 r., dając w rezultacie założenie barokowe o bogatym wystroju, z obszernymi boskietami i systemem kanałów zasilanych wodami rzek: Krzny i Zny.

Główny szkielet tej kompozycji przetrwał do naszych czasów (ok. 300 lat) i świadczy zarówno o statusie społecznym dawnych właścicieli oraz wysokim poziomie sztuki ogrodniczej. Ówczesny pałac międzyrzecki oraz tamtejsze ogrody robiły duże wrażenie na współczesnych i były szeroko znane. Ogrody międzyrzeckie były prowadzone fachowo, a produkowany tu materiał roślinny był kupowany przez wielu magnatów rozbudowujących w XVIII wieku swoje rezydencje. Kolejne kataklizmy dziejowe doprowadziły do zniszczenia budowli drewnianej. Na początku XIX w. dobra międzyrzeckie otrzymał Konstanty Czartoryski. Dla niego, w obrębie istniejącego wcześniej dziedzińca – nieco bardziej na północ wybudowany został w latach 1802-1805, murowany piętrowy pałac wg projektu Ch. P. Aignera. Dokonano wówczas stosownych zmian w jego najbliższym otoczeniu. Utrzymano pierwotny system alei, modyfikując układ wodny.

Za Czartoryskich nastąpiła rozbudowa Zespołu. Na południe od wielkich stawów utworzono tzw. „dziką promenadę” z umiejętnie włączoną do kompozycji rzeką Zną. Konstanty Czartoryski po stracie żony przeniósł się do Wiednia, a w 1844 r. sprzedał dobra międzyrzeckie Elżbiecie i Augustowi Potockim (właścicielom Wilanowa). Dla nich to F. M. Lanci zaprojektował pałac w stylu willi włoskiej, sytuując go na wschód od pierwotnego dziedzińca (na osi grobli między wielkimi stawami wschodnim i środkowym) i kształtując przy nim nowy dziedziniec. Jednocześnie pierwotny dziedziniec honorowy, związany z dwoma pierwszymi pałacami przekształcono w część gospodarczą, podporządkowaną działalności młyna parowego, w murach którego znalazły się resztki pałacu Aignera. Po 1860 roku młyn zamieniono na gorzelnię i winiarnię, przy których pojawiły się nowe budynki gospodarcze. W parku utrzymano pierwotny szkielet kompozycji znacznie upraszczając wystrój wnętrz, nadając im charakter krajobrazowy. Pałac projektu Lanciego spalony został przez Niemców podczas pacyfikacji Międzyrzeca w listopadzie 1918 r. Istniejący obecnie pałac o powierzchni zabudowy 898 m² to realizacja z lat 30-tych XX wieku, wg projektu Antoniego Dygata. Piętrowy korpus główny wzniesiono na planie prostokąta przykrytego czterospadowym dachem. Od wschodu, przylega do niego piętrowe, nieco niższe, skrzydło kuchenne, na planie litery L. Główne wejście umieszczono od północy w osiowo usytuowanym ryzalicie. Od strony południowej znajduje się zejście do ogrodu przez taras osłonięty od wschodu i zachodu dwoma parterowymi, mocno wysuniętymi ryzalitami. Przed II wojną światową jeden z ryzalitów pełnił funkcję oranżerii z centralnie usytuowaną fontanną. Elewacja budynku jest dość surowa, zredukowane do minimum podziały horyzontalne zastąpiono pionowymi płycinami podkreślającymi podział okien, narożniki korpusu głównego oraz wejście główne zaakcentowano podwójnymi boniowanymi pilastrami. Na uwagę zasługuje zachowany w części wystrój wnętrz i charakter budynku, jako przykład połączenia „stylu polskiego” z wczesnym modernizmem oraz fakt, iż wiek XX był okresem, w którym rzadko wznoszono obiekty rezydencjonalne.

Charakterystyczne dla Zespołu jest to, że za każdym razem pałac sytuowany był w nowym miejscu, z uwzględnieniem pierwotnej kompozycji ogrodu regularnego. Wśród najstarszych elementów parku, zachowanych z kompozycji XVII i XVIII-wiecznej, na wyróżnienie zasługuje układ dróg i alei, który jest czytelny do dnia dzisiejszego. Układ ten stanowią m.in. aleje kasztanowcowe i lipowe, w których zachowały się fragmenty XVIII-wiecznych/dawnych nasadzeń. Na uwagę zasługują też dobrze zachowane, pełne uroku aleje grabowe, wchodzące niegdyś w skład tzw. „dzikiej promenady”. „Dziką promenadą” nazywano, dziś już nie istniejący, las świerkowo – wiązowy o gęstym podszyciu leszczyny, jałowca i paproci. Jej południowo-zachodni narożnik odcięto nasypem kolei żelaznej Warszawa – Terespol w latach sześćdziesiątych XIX w. Roślinność „dzikiej promenady” wycięto w okresie międzywojennym, pozostawiając jedynie dwie aleje grabowe. Przedłużeniem opisanych wyżej alei grabowych są istniejące do dziś, a pochodzące z przełomu XVIII i XIX w. groble dzielące wielkie stawy, obsadzone obustronnie strzyżonymi szpalerami grabów. Wnętrza parku zawierają stosunkowo dużo drzew okazałych, pochodzących z kolejnych faz rozwojowych. Są to, np.: położone na zachód od pałacu: dwie sztuki jesionów, kasztanowiec i lipa o obwodach pni przekraczających 310 cm, wiązy obok pałacu o obwodach pni od 314 cm do 380 cm, lipy i kasztanowce w alei północ – południe (od ul. 3 Maja do ul. Strażackiej) o obwodach pni od 220 cm do 320 cm, czy też jesion pomnikowy usytuowany w pobliżu ogrodzenia Zespołu od strony ul. Lubelskiej o obwodzie pnia 482 cm. W składzie gatunkowym drzew rosnących na terenie Zespołu występują głównie gatunki rodzime. Udział egzotów, wśród których są: sosna czarna, świerk kłujący, jesion pensylwański, jest niewielki. Wśród roślinności niskiej obserwowano m.in.: kosaciec błotny, kaczeńce, białe i żółte zawilce, fiołki, tatarak, pałkę wodną, trzciny, ziarnopłon wiosenny. Łączna długość ciągów komunikacyjnych na terenie Zespołu wynosi ponad 4500 m.  Istotnym elementem kompozycyjnym, związanym z alejami jest układ wodny pochodzący z przełomu XVIII i XIX w., w tym: trzy sadzawki o łącznej powierzchni 0,75 ha, usytuowane na północnym brzegu rzeki Zny; dolny odcinek rzeki Zny, zachowany między wielkimi stawami i sadzawkami, a mający ujście do Krzny; trzy wielkie stawy o łącznej powierzchni 6,15 ha, usytuowane na południowym brzegu rzeki Zny; sadzawka o powierzchni 0,2 ha, okresowo bez wody, między pierwotnym dziedzińcem a Krzną Południową. Przecięcie nasypem kolejowym biegu rzeki Zny w latach 60-tych XIX w., a następnie przeprowadzone już w XX w. osuszenie bagien związanych z doliną Krzny, spowodowało obniżenie poziomu wód gruntowych również na terenie Zespołu. Przyśpieszyło to proces sukcesji, szczególnie widoczny w obrębie wielkich stawów, porośniętych obecnie naturalnym zbiorowiskiem olsu.

Należy zaznaczyć, że Zespół Pałacowo-Parkowy w Międzyrzecu Podlaskim to nie tylko pałac i park, ale również zabudowania towarzyszące, z których część, istnieje do dnia dzisiejszego, np.: budynek stajni z wozownią, gorzelnia, spichlerz, oficyna związana z pałacem proj. Lanciego, wieżyczka pamiątkowa po pałacu Potockich tzw. „baszta”, kapliczka św. Floriana. Na szczególna uwagę wśród obiektów wchodzących w skład zespołu zasługuje spichlerz projektu Franciszka Marii Lanciego wzniesiony w drugiej połowie XIX w, jako murowany dwukondygnacyjny budynek z poddaszem.

Obiekt posiada ciekawą konstrukcję drewnianych stropów i więźby dachowej ze zdobionymi krokwiami w okapie. O funkcjach magazynowych świadczy zachowany we wnętrzu element konstrukcji dźwigu z drewnianym kołem i umocowany w szczycie budynku żuraw. Spichlerz nawiązuje swoim stylem, proporcjami, bryłą oraz detalem do charakterystycznej zabudowy toskańskich willi. W chwili obecnej teren Zespołu pałacowo-parkowego w Międzyrzecu Podlaskim zawiera elementy pochodzące z różnych okresów historycznych i z różnych etapów rozwoju kompozycji, co stanowi o niepodważalnym uroku tego miejsca.

Aktualna łączna powierzchnia terenu znajdującego się w obrębie Zespołu to 29,78 ha. Obecnie nieruchomości wchodzące w skład Zespołu są w posiadaniu wielu właścicieli. Jednym z nich jest Miasto Międzyrzec Podlaski, które jest właścicielem 18,2144ha. W uznaniu wysokich wartości historycznych, przyrodniczych i artystycznych, w 1982 roku, park wraz z pałacem oraz budynkami stajni z wozownią, gorzelnia, oficyna pałacu, wieżyczka pamiątkowa „baszta” po pałacu Potockich, kapliczka, jako Zespół Pałacowo - Parkowy w Międzyrzecu Podlaskim, został wpisany do rejestru zabytków województwa lubelskiego pod numerem A/121. Taka zielona enklawa z kilkusetletnią tradycją, jaką jest Zespół pałacowo-parkowy w Międzyrzecu Podlaskim, usytuowany przy jednej z głównych ulic Miasta, w miejscu nieodległym od centrum, łatwo dostępnym, stanowi idealną zachętę do odwiedzin dla mieszkańców i gości poszukujących wytchnienia na łonie natury, bez konieczności odbywania dalekich podróży.

Źródło: http://www.historiusmiedzyrzeca.pl/architektura_i_zabytki.html